سعیدسرمیلی

صنایع شعری در دوره غزنوی

در دوره سامانی، کتابی در علوم بلاغت تألیف نشد؛ اما تصنعاتی چون تجاهل عارف، مراعات و نظیر، تضاد، ترصیع، اشتقاق، مضارعه، به طور طبیعی در شعر وجود دارد و این موضوع در دوره غزنوی جلوه بارزتری به خود می گیرد و صنعتهای لفظی از لوازم و ضروریات شعر و شاعری می شود. شاعران، علاوه بر رعایت و اعمال عادی این صنایع، به تفننها و هنرنماییهای تازه می پردازند.

قصاید مصنوع و صنایع شعری
(از قرن ششم به بعد):

در دوره سلجوقی، صنعتگری رواج بیشتر یافت و در اشعار شاعرانی چون ابوالفرج رونی، عسجدی، اسدی، معزی، سید حسن غزنوی، رشیدالدین وطواط، عبدالواسع جبلی، مسعود سعد، عمعق بخارایی، نمونه های فراوانی از صنایع لفظی دیده می شود. کسانی چون رشیدالدین وطواط (متوفی 573 ه ق) تمام همّ خود را مصروف صنعتهای بدیعی کرده و به سرودن شعرهای مصنوع و متکلف رغبت نشان داده اند. سرودن قصیده های مردف؟؟؟ از ویژگیهای شاعران این دوره است.

در اواخر قرن ششم هجری، ساختن اشعار مصنوع و - بخصوص قصایدی همراه با صنایع - رواج یافت و بعضی از شاعران، علاوه بر توجه به ایراد صنایع (خاصه انواع تشبیهات، استعارات، مجازها، ایهامها، التزامات دشوار، امثال اینها)، شروع به ساختن قصایدی کردند که مشتمل بر صنعتهای گوناگون - بخصوص صنایع لفظی - باشد.

در قرن نهم و دهم نیز ساختن قصاید مصنوع ادامه یافت و بعضی از شاعران سعی کردند تا در شعر خود توشیحات و دوایری را به کار برند که از مجموع ابیات بیتهای جدید با بحرها و اوزان تازه به دست آید.

برگرفته از: انواع شعر فارسی، ص97